Zeytin yetiştiriciliğinde geleneksel bilgi, yöntem ve uygulamalar, nesilden nesile aktarılan somut olmayan kültürel miras öğeleri arasında yer almakta olup tarımsal sürdürülebilirliğin önemli bir parçasıdır. Bu çalışmada zeytin yetiştiriciliğinde geleneksel bilginin yaygınlaştırılmasının etkinliğini değerlendirmek üzere bilimsel bir değerlendirme çerçevesi geliştirilmiştir. Bu amaçla Delphi yöntemi ve Bulanık Analitik Hiyerarşi Süreci (Fuzzy- AHP) birleştirilerek sistematik bir analiz modeli oluşturulmuştur. Öncelikle Delphi yöntemi kullanılarak akademisyenler, tarım sektörü temsilcileri ve geleneksel uygulamalara aşina olan kişilerden görüş toplanmış ve temel değerlendirme kriterleri belirlenmiştir. Daha sonra Bulanık AHP yöntemi ile bu kriterlerin ağırlıkları hesaplanarak kapsamlı bir değerlendirme modeli oluşturulmuştur. Değerlendirme sürecini daha da detaylandırmak için bu göstergelere bağlı alt kriterler de belirlenmiştir. Önerilen çerçevenin uygulanabilirliğini test etmek amacıyla “Geleneksel Zeytin Hasat Festivali” programı örnek olay olarak ele alınmış ve Delphi ve Bulanık-AHP yöntemleri kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, geliştirilen değerlendirme modelinin zeytin yetiştiriciliğinde geleneksel bilginin etkin bir şekilde yaygınlaştırılması için güvenilir bir metodoloji sunduğunu göstermektedir. Bu çalışmada zeytin yetiştiriciliğine ilişkin geleneksel bilgi ve uygulamaların korunması ve gelecek nesillere aktarılması için stratejik yönlendirmeler sunulmaktadır.
Traditional knowledge, methods and practices of olive cultivation are among the intangible cultural heritage elements that are passed down from generation to generation and are an important part of agricultural sustainability. This study develops a scientific evaluation framework to assess the effectiveness of the dissemination of traditional knowledge on olive cultivation. For this purpose, a systematic analysis model was created by combining the Delphi method and the Fuzzy Analytic Hierarchy Process (Fuzzy-AHP). First, the Delphi method was used to collect opinions from academics, representatives of the agricultural sector and people familiar with traditional practices, and the basic evaluation criteria were determined. Then, a comprehensive evaluation model was created by calculating the weights of these criteria with the Fuzzy AHP method. Sub-criteria linked to these indicators were also identified to further elaborate the evaluation process. To test the applicability of the proposed framework, the “Traditional Olive Harvest Festival” program was taken as a case study and analyzed using Delphi and Fuzzy-AHP methods. The results obtained show that the developed evaluation model offers a reliable methodology for the effective dissemination of traditional knowledge on olive cultivation. This study provides strategic directions for the preservation and transfer of traditional knowledge and practices related to olive cultivation to future generations.
