Türk Çocuk Edebiyatı Eserlerinde Öğütlerin İncelenmesi: Kuşaklar Arası Bir Bakış

Creative Commons License

Ayhan S. N., Arıcı A. F.

Türkiye Eğitim Dergisi, cilt.7, sa.1, ss.229-248, 2022 (Hakemli Dergi)

Özet

Toplumların ihtiva ettiği geleneksel unsurlar, kültürün bir parçası hâlini alarak farklı şekillerde yansıma bulmaktadır. İlk uygarlıklardan bu yana süregelen öğüt geleneği bunun bir temsilidir. Başlarda uygarlıkların toprak üzerindeki devamlılığını sağlamak adına babaların oğullarına öğütlemesiyle kendini gösteren mefhum, zamanla birçok toplumun kültürel unsuru hâline gelerek Türk kültüründe de belirmeye başlamış; "siyasetname", "pendname" gibi türlerle yaygınlaşmıştır. Buna binaen çocuk edebiyatı eserlerinde de insan ilişkilerinin bir unsuru olarak öğüt vermeye rastlanmaktadır. Bu çalışmada; 1980 öncesi, 1980- 2000 arası ve 2000 sonrası dönem kapsamında yayımlanmış beşer adet yerli çocuk kitabı incelemeye tabi tutulmuştur. Belirli ölçütler doğrultusuda öğütlerin sunuluş biçiminin tespitinin amaçlandığı çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışmasıyla yapılandırılmıştır. Ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenen kitaplar, doküman incelemesinden elde edilen verilerin devamında tümevarımsal yaklaşıma göre incelenmiştir. Söz konusu veriler, kategoriler hâlinde tasniflenerek betimsel analiz yoluyla betimlenmiş ve yorumlanmıştır. Son olarak Simple Concordance 4.0.9 programı aracılığıyla, tespit edilmiş öğütlerin belirli ölçütler bakımından sıklığı ortaya çıkarılmıştır. Araştırma neticesinde eserlerde, 171 farklı öğüde ulaşılmış; öğütlerin sunuluş biçimi yönünden farklı kategoriler tespit edilmiştir. Bu kapsamda, üç kuşak şümulünde incelenen eserlerde öğütlerin sunuluş biçiminin benzerlik ve farklılık göstermesine mukabil bilhassa 2000 sonrası dönem kapsamında incelenen eserlerin, 1980 öncesi dönem kapsamında incelenen eserlerden belirgin olarak farklılık teşkil ettiği saptanmıştır. 

Traditional elements of societies become a part of culture and reflect in different ways. The tradition of advice that has been going on since the first civilizations is a representation of this. The notion, which was initially manifested by fathers' advice to their sons in order to ensure the continuity of civilizations on the land, became a cultural element of many societies over time and began to show itself in Turkish culture; it has become widespread with genres such as "siyasetname", "pendname". Therefore, it is found in the works of children's literature to give advice as an element of human relations. In this study; five domestic children's books published in the period before 1980, between 1980- 2000 and after 2000 were examined. The study, which aimed to determine the way of presentation of advice in line with certain criteria, was structured with a case study from qualitative research methods. The books, which were determined by the criterion sample method, were examined according to the inductive approach in the continuation of the data obtained from the document analysis. The aforementioned data were classified into categories and described and interpreted through descriptive analysis. Finally, through the Simple Concordance 4.0.9 program, the frequency of the identified advice in terms of certain criteria was revealed. As a result of the research, 171 different advices were reached in the works. Different categories have been identified in terms of the way the advice is presented. In this context, it has been found that the way of presenting the advices in the works examined within the scope of three generations is similar and different. In particular, it has been determined that the works examined within the scope of the post-2000 period are significantly different from the works examined within the scope of the pre-1980 period.