Türk Dış Politikasında Çok Kutupluluk Eğilimleri: Soğuk Savaş Sonrası Dönemde Yeni Denge Arayışları

Creative Commons License

ÖZER Ç.

TESAM AKADEMİ, cilt.13, sa.2, ss.683-712, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, Soğuk Savaş sonrası dönemde Türk dış politikasının Batı eksenli tek kutuplu yönelimden çok kutuplu denge arayışlarına evrilme sürecini analiz etmektedir. Karşılaştırmalı tarihsel analiz yöntemiyle üç dönem incelenmiştir: 1990–2001 (Batı eksenli süreklilik), 2001–2011 (çok boyutlu açılımlar ve stratejik derinlik) ve 2011 sonrası (çok kutupluluk eğilimlerinin yoğunlaşması). Kuramsal çerçeve, yapısal realizm, neoklasik realizm ve sosyal inşacılığı bütünleştiren analitik eklektizm yaklaşımına dayanmaktadır. Analiz üç hipotezi test etmektedir: ABD hegemonyasının göreli gerilemesi ve çok kutuplu sistemin belirginleşmesi (H1); bölgesel güvenlik tehditlerinin çeşitlenmesi ve Batılı müttefiklerden algılanan destek eksikliği (H2); karar alıcı elitlerin değişen kimlik algıları ve stratejik özerklik arayışı (H3). Bulgular, bu üç faktörün etkileşimli biçimde çalıştığını ortaya koymaktadır. 1990'lı yıllarda Batı ittifakı dominant iken, 2000'lerde başlayan çok yönlü açılımlar 2011 sonrasında sistematik bir denge politikasına dönüşmüştür. Türkiye, NATO ve AB ile ilişkilerini sürdürürken eş zamanlı olarak Rusya, Çin, İran ve bölgesel aktörlerle stratejik ilişkiler geliştirerek stratejik özerklik alanını maksimize etmeye çalışmaktadır.
This study analyzes the evolution of Turkish foreign policy from a Western-oriented unipolar orientation to a search for multipolar balance in the post-Cold War era. Three periods are examined using comparative historical analysis: 1990–2001 (Western-oriented continuity), 2001–2011 (multi-dimensional openings and strategic depth), and post-2011 (intensification of multipolar tendencies). The theoretical framework is based on an analytical eclecticism approach that integrates structural realism, neoclassical realism, and social constructivism. The analysis tests three hypotheses: the relative decline of US hegemony and the emergence of a multipolar system (H1); the diversification of regional security threats and the perceived lack of support from Western allies (H2); and the changing identity perceptions of decision-making elites and the search for strategic autonomy (H3). The findings reveal that these three factors work interactively. While the Western alliance was dominant in the 1990s, the multi-directional openings that began in the 2000s turned into a systematic policy of balance after 2011. While maintaining its relations with NATO and the EU, Türkiye simultaneously seeks to maximize its strategic autonomy by developing strategic relations with Russia, China, Iran, and regional actors.