EĞİTİM ORTAMLARINDA ÇOCUK KATILIMI
Uluslararası 6. Çocuk Gelişim Kongresi Selçuk Üniversitesi, Konya ‘’Köklerden Geleceğe; Çocuğun Korunması ve Refahı ‘’, Konya, Türkiye, 16 - 18 Ekim 2025, ss.250-251, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Konya
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.250-251
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- İstanbul Kent Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu derleme çalışması, çocuk hakları ve demokratik eğitim perspektifinde eğitim ortamlarında çocuk katılımını
çok boyutlu biçimde ele almaktadır. Temel dayanak, BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin özellikle 12.
maddesinde güvence altına alınan, çocukların kendilerini ilgilendiren konularda görüşlerini özgürce ifade etme
ve karar süreçlerine etkili biçimde katılma hakkıdır. Çalışmada Hart’ın Katılım Merdiveni, Treseder’in Katılım
Dereceleri ve Lundy’nin Katılım Modeli karşılaştırmalı olarak tartışılmakta; katılımın düzeyi, niteliği ve karar
alma üzerindeki etkisi kuramsal ve uygulamalı örnekler üzerinden açıklanmaktadır. Ayrıca Eğitimde Evrensel
Tasarım yaklaşımının erişilebilir, esnek ve kapsayıcı öğrenme düzenlemeleriyle tüm çocukların katılımını
artırmadaki rolü vurgulanmaktadır. Literatür bulguları, öğretmenlerin demokratik ve çocuk merkezli pedagojileri
benimsediklerinde çocukların ifade, iş birliği ve sorumluluk üstlenme becerilerinin güçlendiğini; otoriter ve
yetişkin merkezli pratiklerin ise çocukların sesini sınırladığını göstermektedir. Özellikle okul öncesi bağlamda
seçim hakkı tanıma, akranlar arası diyalog ve oyun temelli etkileşimleri kolaylaştırma gibi uygulamaların,
çocukların görüşlerinin dikkate alınmasını ve sınıf içi kararların paylaşılmasını desteklediği görülmektedir.
Derleme, katılımın bir tek seferlik etkinlik değil, bilgi paylaşımı, geri bildirim ve hesap verebilirlik içeren
süreklilik gerektiren bir süreç olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çocuk katılımının güçlendirilmesi,
yalnızca çocuk haklarının yaşama geçirilmesi açısından değil, aynı zamanda kapsayıcı, nitelikli ve demokratik
bir eğitim ekosisteminin inşası için zorunludur. Bu doğrultuda öğretmenlerin çocukların sesini duyurabilecekleri
güvenli, saygılı ve destekleyici öğrenme ortamları tasarlamadaki dönüştürücü rolleri belirleyici bir önem
taşımaktadır.
This review study examines the concept of child participation in educational settings within the framework of
children’s rights and democratic education. The primary foundation is Article 12 of the United Nations
Convention on the Rights of the Child (UNCRC, 1989), which guarantees children the right to freely express
their views on matters affecting them and to be meaningfully involved in decision-making processes. The study
discusses Roger Hart’s Ladder of Participation, Phil Treseder’s Degrees of Participation, and Laura Lundy’s
Model of Participation, comparing their contributions to understanding the levels, quality, and impact of
participation on decision-making. In addition, the Universal Design for Learning (UDL) approach is highlighted,
emphasizing its role in ensuring accessibility, flexibility, and inclusivity so that all children can participate
equitably in the learning process. Findings from national and international research indicate that when teachers
adopt democratic and child-centered pedagogies, children’s skills in self-expression, collaboration, and
responsibility are significantly enhanced. Conversely, authoritarian and adult-centered practices tend to restrict
children’s voices and hinder the development of democratic learning environments. In early childhood
education, practices such as granting children the right to choose, encouraging peer dialogue, and facilitating
play-based interactions have been shown to support the recognition of children’s views and the sharing of
classroom decision-making processes. The review underlines that participation should not be understood as a
one-off activity but rather as an ongoing process that requires information sharing, feedback, and accountability.
In conclusion, strengthening child participation is not only essential for realizing children’s rights but also a
critical prerequisite for building an inclusive, high-quality, and democratic educational ecosystem. Within this
process, teachers play a transformative role in designing safe, respectful, and supportive environments where
children’s voices can genuinely be heard.