Akademik Veri Yönetim Sistemi
NECRO-IST Workshop: Cemeteries as Archives, İstanbul, Türkiye, 13 Aralık 2025, (Yayınlanmadı)
Bu çalışma, mezarlıkları çok katmanlı bir arşiv olarak değerlendiren güncel yaklaşımlardan hareketle, geç Osmanlı İstanbul’unun özgün simalarından Derviş Vâsıf’ın (ö. 1899 sonrası) Derviş Vâsıf Mecmuası içerisinde tespit edilen ve yayıma hazırlanan bağımsız bir alt mecmuayı ele almaktadır. Rüsumat Dairesi memuriyeti ile Yenikapı Mevlevîhânesi’ndeki dervişliği arasında gidip gelen Vâsıf, hem bürokrat hem Mevlevî kimliğiyle dönemin kültürel geçişlerini yansıtan dikkat çekici bir figürdür. Vâsıf, ayrıca Mevlevî topluluğu için büyük önem taşıyan Mecmûa-yı Medâyih-i Hazret-i Mevlânâ’yı tertip etmiştir. Mevlevîlik ve Mevlânâ’ya (ö. 1273) dair medhiyeleri ve ilgili şiirleri bir araya getiren bu eser, Mevlevî kültürünün hem edebî hem de manevî dünyasını yansıtan kaynaklardan biri niteliğindedir.
Bu çalışmanın odağı olan alt mecmua ise daha önce herhangi bir kaynakta kaydedilmemiş olup Mevlânâ’ya atfedilen “Āh mine’l-ʿışḳi ve ḥālātihī / Aḥraḳa ḳalbī bi-ḥarārātihī” dizelerini tazmin ederek şiirler yazan yirmi şairi bir araya getirmektedir. Bu özelliğiyle Mevlevî ve Mevlevî muhibbi şairlerin edebî üretimlerini, tasavvufî yönelimlerini ve şehir içindeki mekânsal izlerini birlikte değerlendirmeye imkân tanıyan bir malzeme sunmaktadır.
Bu
bildiride, alt mecmuada yer alan yirmi şairin mezar yerleri —günümüze ulaşmış,
taşınmış, tahrip edilmiş ya da tamamen kaybolmuş olmalarına bakılmaksızın— necrocoğrafik
bir veri kümesi olarak ele alınacak ve bu veriler üzerinden deneysel bir
“Mevlevî mezar ağı prototipi” önerilecektir. Bu prototip, yazma kültürü ile
mekânsal bellek arasındaki kesişimleri görünür kılmayı amaçlayan küçük ölçekli,
tartışmaya açık bir model olacaktır. Yazma eser incelemesi, mekânsal bellek,
epigrafi, arşiv rekonstrüksiyonu ve dijital haritalama yöntemlerini bir araya
getiren çalışma, Mevlevî şair ve muhiblerinin mezarlık-topografyalarını klasik
arşiv anlayışının ötesinde alternatif bir arşiv mekânı olarak yeniden düşünmeyi
hedeflemektedir.