Akademik Veri Yönetim Sistemi
Osmanlı Toplumunda Hikâye Anlatıcıları Çalıştayı, Samsun, Türkiye, 06 Aralık 2025, (Yayınlanmadı)
Bu bildiri, Osmanlı toplumundaki kıraat kültürünü yalnızca “kim, nerede, ne zaman, ne okudu” sorularına yanıt veren tarihî bir veri alanı olarak değil, aynı zamanda dinleme ve alımlama süreçlerinin biçimlendirdiği dinamik bir anlatı performansı olarak ele almaktadır. Çalışma, bu kıraat tecrübelerinin tarih ve kurgu arasındaki geçirgen sınırlarını sorgulamayı ve kıraat kültürünü anlatı ile deneyim arasındaki etkileşim bağlamında değerlendirmeyi amaçlamaktadır.
Millet Kütüphanesi Ali Emiri Hikâye-Roman Koleksiyonu’nda yer alan Ebû Müslim Hikâyesi başlıklı on yedi yazma eser üzerinde yapılan incelemede 431 kıraat kaydı tespit edilmiştir. MAXQDA 24 programı aracılığıyla gerçekleştirilen nitel veri analiziyle hikâyelerin okunduğu zamanlar, icra edildikleri mekânlar, anlatıcı kimlikleri ve dinleyici tepkileri sınıflandırılmış; bu okumaların mekânsal dağılımı haritalandırılmıştır. Elde edilen bulgular, hikâye okuma eyleminin yalnızca bir metin aktarımı olmadığını, aksine dinleyicilerde duygusal, estetik ve toplumsal etkiler uyandıran canlı bir performans pratiği olduğunu göstermektedir. Dinleyicilerin övgü, kahkaha, coşku, küfür veya gözyaşı gibi tepkileri, hikâyenin toplumsal duygulanım alanındaki karşılığını açığa çıkarmaktadır. Bu bağlamda, kıraat pratikleri birer anlatı deneyimi olmanın ötesinde, metinle dinleyici arasındaki etkileşimi, kolektif duygu üretimini ve anlatının toplumsal işlevini görünür kılmaktadır.
Ebû Müslim Hikâyesi özelinde yapılan bu inceleme, kıraat kayıtlarını yalnızca belge niteliğinde değerlendirmeyip, tarihî verilerin ötesinde, bireysel ve toplumsal hafızayı şekillendiren bir duyusal ve estetik tecrübe alanı olarak yeniden konumlandırmaktadır. Bu yaklaşım, Osmanlı anlatı kültürünü anlamada kıraatın işlevini hem anlatıcı hem dinleyici açısından yeniden düşünmeyi önermektedir.
Anahtar Kelimeler: Osmanlı anlatı geleneği, Ebû Müslim Hikâyesi, kıraat kültürü, dinleyici tecrübesi, tarih ve kurgu etkileşimi